oktober 2012
woensdag, 19 september 2012 08:40

Demo John van de Sluis van Hawk Audio

 

2012-10-17 hawk 10

Vanavond hebben we weer een bijzondere gast, John van de Sluis van Hawk Audio welke wordt bijgestaan door Hendrik Ribot. Als we terug in de tijd kijken dan komen we de naam in de jaren 70 al tegen in de elektronicabladen. “Unieke versterker voor zelfbouw” kan ik me nog herinneren in het blad Radio Elektronica waarin hij samen met Peter van Willenswaard een ontwerp presenteerde van een 25W versterker. Ik vond toen vooral de uitleg en achtergrondinformatie boeiend, waarop ik zelf een 65W versie van het Hawk ontwerp heb gebouwd. Deze versterker heeft me vele plezierige luisteruurtjes bezorgd en werd later nog een poos mishandeld in een jongerencentrum…

Ik kan mij de advertenties in de bladen nog goed herinneren van de Hawk versterker die gebaseerd was op de triplet schakeling van Quad. Dit was een van de eerste audioproducten van Hawk welke vanaf 1972 leverbaar waren. Vanaf 1978 werkte John samen met Peter en startten zij in 1982 het blad Audio en Techniek. Er volgden vele bouwprojecten waarvan de voorversterkers P11 en P12, net als de hybride versterkers A30 en A50, heel bekend werden.

Al met al kunnen we spreken van een Audio Goeroe, die al 40 jaar actief is in de audiowereld, vele ontwerpen heeft gerealiseerd en vele inhoudelijke artikelen heeft geschreven in diverse bladen.

 

Hendrik Ribot verzorgt de Nederlandse vertegenwoordiging van Hawk Audio en heeft een aantal mooie behuizingen ontwikkeld voor de diverse Hawk producten.

 

Als eerste onderwerp van deze avond gaat het vooral over het ontwerpen van audio, dat is een vak apart, want alleen theoretische kennis van elektronica is duidelijk niet voldoende. Meten is leuk en nuttig, maar zegt niets over hoe iets klinkt of gaat klinken. Bij het meten gaat het er vooral om hoe je de meetwaarden interpreteert en bovenal wat je moet meten. Als je mooie meetwaarden hebt en de versterker klinkt niet, dan heb je toch kennelijk niet de juiste parameters gemeten, een muzieksignaal is nu eenmaal een stuk complexer dan een 1000 Hz sinus testsignaal. Over het algemeen is het bij het ontwerpen van audio dan ook steeds een combinatie van meten en luisteren, onze oren blijken heel gevoelige meetinstrumenten te zijn.

 

2012-10-17 hawk 06 2012-10-17 hawk 05

 

Tijd voor muziek vanavond en we zien als eerste een kleine set staan met twee FR1-S luidsprekers plus een 2x 12 Watt versterker met een 20 Watt subwooferkanaal. De bron is een Philips CD speler met de MP DAC. De laatste is ook een Hawk product gebaseerd op de inmiddels oude, maar nog goed klinkende, chipset CS8412 en CS4390. Dit ontwerp stamt uit eind jaren ’90.

De versterker is opgebouwd volgens klasse-D techniek van Texas Instruments. De gebruikte chipset wordt ook toegepast in platte TV’s. John heeft daarnaast ook geëxperimenteerd met IR chips,  dat bleek geen succes te zijn. De TI chips voldoen echter wel goed.

John noemt nog een paar voordelen van klasse D, zoals een constante lage vervorming over het hele audio-bereik i.p.v. oplopend bij de hogere frequenties, een ander punt is natuurlijk het milieuaspect! Een klasse D versterker verbruikt zeker in rust een stuk minder stroom. John vindt dat energieslurpende klasse A versterkers niet meer kunnen in deze tijd. In de toekomst breekt volgens hem een tijd aan, waar nog meer op het energieverbruik gelet moet worden.

Verder ziet John geen toekomst meer voor stereo, meerkanaals is de toekomst met Blu Ray en gelijksoortige systemen. Er ontstaat een pittige discussie hierover want er zijn maar weinig meerkanaalsliefhebbers bij onze club, zeker niet iedereen is het met de stelling van John eens.

 

De luisprekers zijn opgebouwd uit een combinatie van ronde PVC pijp en MDF waarin verdere materialen als koolstof vezel en epoxyhars zijn toegepast, en vrij unieke combinatie. Om te beginnen de ronde vorm: In traditionele luidspreker behuizingen ontstaan door tegenover liggende parallele wanden snel staande golven, bij deze luidsprekers worden ze door de ronde constructie geëlimineerd. Het beste filter is geen filter en die zullen we in deze luidspreker ook niet aantreffen, behalve voor de tweeter welke op een zeer hoge frequentie pas ingezet wordt is de luidspreker filterloos. Het is een breedband systeem en een van de voordelen is dat het geluid heel open en ruimtelijk is, voor een deel komt het doordat de fase over het hele bereik hetzelfde is.

 

Na de pauze schakelen we over naar een andere set. Uiterlijk is de FR2 luidspreker gelijk aan de “1” , er zitten echter duurdere units in : Scanspeak i.p.v. Vifa. Als versterker draait nu de zwaardere versie met UCD modules die 2x70W in 8 Ohm leveren. Deze versterker is voorzien van een ruim gedimensioneerde voeding zodat een belasting van 4 ohm en 2 Ohm probleemloos is. Hij zou zelfs bij 1 Ohm stabiel moeten zijn, maar dat is nog niet geprobeerd. Tot slot is de P12 buizen voorversterker ingezet, de opvolger van de eerdergenoemde P11, die inmiddels al door vele mensen is nagebouwd.

 

Eindelijk kan er wat harder gespeeld worden. Het is toch verrassend wat er uit die kleine speakers komt, we praten toch over 10 cm speakertjes en een 20 cm sub. We draaien nog even met de FR1, om na een paar tracks over te stappen naar de FR2. Er zitten zeker voordelen aan een breedbander vanwege het ontbreken van filtercomponenten, een dergelijke speaker laat dan ook snel horen wanneer er ergens iets mis is in de set. Deze tweede set heeft zeker een toegevoegde waarde ten opzichte van de eerste set. Het grotere vermogen, de buizen in de voorversterker en de duurdere speakers maken de meerwaarde duidelijk hoorbaar, daar is geen twijfel over. Er kan ook nu niet echt hard gespeeld worden, maar je moet ook alles in verhouding zien. De set is bedoeld voor een woonkamer en niet voor een zaal met 30 man. Zolang je niet op discosterkte wilt draaien, is het vermogen van beide sets ruim voldoende. Vanaf mijn luisterpositie (2e rij) had ik een goed geluidsbeeld, diepte en ruimte waren ruim aanwezig en wat in het midden hoort zit ook in het midden. De subwoofer was niet hoorbaar en dat is een compliment want hij zorgde wel degelijk voor een aanvulling in het laag, bij de 2e set stond hij gewoon parallel aan een van de stereo uitgangen en niet zoals voor de pauze op een apart sub kanaal. Verder vond ik met name het middengebied mooi open en schoon klinken, zeker met stemmen klonk het erg mooi.

 

John gaat nog even verder in op de signaal en stoorafstand. Waren we vroeger tevreden met 60 a 70 dB S/N ratio, tegenwoordig is het toch wel wenselijk om op minimaal 90 a 100dB te zitten. In de P12 is veel moeite gedaan om het brom- en ruisniveau hiertoe omlaag te krijgen, iets dat nog niet meevalt voor een ontwerper. Van belang is vooral de voeding, waarvan verwacht wordt dat deze een schone en rimpelvrije spanning afgeeft. Met name bij buizenversterkers is dit van zeer groot belang voor de hoorbare kwaliteit van de versterker.

 

2012-10-17 hawk 17

 

Toen ging de knuppel in het hoenderhok… Tenminste dat dacht ik, nadat John beweerde dat akoestiek niet zo belangrijk is. Na een aantal recente lezingen over akoestiek verwachtte ik commentaar of vragen van de aanwezigen, het bleef echter stil vanuit de zaal. Iedereen zat blijkbaar na te denken en wachtte op de uitleg die John dan ook gaf. Natuurlijk moet je zorgen dat de ruimte redelijk gedempt is, maar om allerlei zaken aan te brengen om van een woonkamer een studio te maken, dat vind hij wat overdreven. Ook elektronische ruimte correctie doet volgens hem meer kwaad dan goed. Zijn motto is dat als je in een ruimte fatsoenlijk kunt converseren, dan moet je ook goed naar muziek kunnen luisteren. Hij verklaart dat de hersenen een corrigerende werking hebben op de waarneming van kleine afwijkingen in het geluid die veroorzaakt zijn door omgevingsfactoren. Grote problemen moet je wel aandacht geven natuurlijk en een galmende kamer met stenen vloeren is zeker geen goede basis voor een goede weergave. Volgens John zijn kleinere afwijkingen via de hersenen te corrigeren, er treedt via hetzelfde proces daarbij ook gewenning op aan de akoestiek van een ruimte. We horen onze stem in dezelfde ruimte (onze referentie!) en dit zorgt ervoor dat we ongewenste geluiden (onbewust) uit de muziek kunnen filteren.

 

Tot slot kunnen we terugkijken op een avond, waar vooral minimalisme werd gepredikt en getoond. Het gedachtegoed en de ontwerpideeën werden gepresenteerd van een icoon die al 40 jaar in de audiotechniek actief is. Eigenlijk dus meteen een jubileum, omdat 40 jaar geleden de eerste Hawk versterker uitkwam (!) Kortom een interessant stuk geschiedenis, die de meeste audiozelfbouwers van mijn generatie niet is ontgaan.

 

Meer informatie via www.hawkaudio.nl of www.audio.nl

Laatst aangepast op zondag, 18 november 2012 12:11